قتاده گفت مردمى بودند كه فقطَّ به منظور بهره‌هاى دنيا عبادت و حجّ مىكردند و مجاهد گفته است عدّه‌اى بودند كه مىگفتند : بما روزى بده و ما را بر دشمن چيره كن و براى آخرت خود دعا نمىكردند . جمله‌ى آخر آيت 199 اين مردم را توصيف و توبيخ مىكند ترجمه 200 و دسته‌اى از مردم گويند : پروردگارا نيكى دنيا بهره‌ى ما كن و بآخرت نيز نيكى بده و ز آزار دوزخ نگاه‌مان بدار . 201 ايشان را بهره ، از كارشان بود كه خدا زود بشمار كار مردم برسد . 202 پس بروزهائى چند به ياد خدا باشيد و نام او بريد و اگر كسى در آن روزها شتاب كرد و زود روانه شد [ از منى بمكّه ] گناه نكرده است و اگر كسى ماند و ديرتر روانه شد نيز گناه نكرده است البتّه آن كس كه پرهيزگار بوده است و بدستور رفتار كرده است . پس از آزار خدا بترسيد و بدانيد كه شما را بسوى او فراهم كنند . سخن مفسّرين : * ( لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُناحٌ أَنْ تَبْتَغُوا ) * - 197 طبرى : ابو امامه‌ى سلمى بعبد اللَّه عمر گفت : شغل ما باربرى و حمل و نقل مسافر است براى حجّ ، آيا ما هم در شماره‌ى حاجيها هستيم يا نه ؟ عبد اللَّه عمر گفت : شما مگر طواف نمىكنيد و به عرفات نمىرويد و رمى جمره نمىكنيد و سر نمىتراشيد ؟ جواب داد چرا ما هم انجام مىدهيم او گفت : مردى خدمت پيغمبر آمد و همين پرسش تو را از آن حضرت كرد پيغمبر ندانست چه جواب او را بدهد تا اين آيه نازل شد آنگاه فرمود « انتم حجّاج « 1 » » و هم طبرى از ابن عبّاس نقل كرده است : در دوران جاهليّت عرب دو بازار داشت بنام « عكاظ » و « ذو المجار » پس از آنكه مسلمان شدند بمناسبت اينكه رسم دوران جاهليّت بوده است بازارها را ترك كردند تا اين آيه نازل شد . * ( فَإِذا أَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفاتٍ ) * - 197 طبرى : « أَفَضْتُمْ » يعنى برگشتيد به آن جا كه آمده‌ايد .

--> ( 1 ) يعنى شما هم حاجى هستيد .